اختلال اوتیسم
16 اسفند 1402
شماره دو (اختلال اوتیسم) :
مقدمه
این برای من و دیگر افراد مبتلا به اوتیسم امری عادی است که قادر به گفتن کلمات برای توصیف آنچه ما را آزار میدهد نباشیم، همچنین برای ما دشوار است که بفهمیم افراد دیگر دنیا را به روش ما تجربه نمیکنند.
کودکانی که به پرسشهای آموزشی مربیان خویش به شکلی غیرعادی یا عجیب و غریب پاسخ میدهند درواقع برای مربیان به مثابه مشکل و معضل غیرقابل حل مطرح میباشد، زیرا روشهای شناخته شده آموزشی که در مورد سایر کودکان موثر میباشد در خصوص اینگونه کودکان کارایی چندانی ندارد.
یکی از این گروهها عبارت است از:
اوتیسم (درخودماندگی) :
انجمن ملی کودکان اوتیسم اینگونه کودکان را اینچنین تعریف میکند:
اوتیسم ناتوانی عمومی، فزاینده، شدید و مادامالعمری است که اغلب در سه سال اول زندگی مشخص میشود، درصد شروع آن پنج در ده هزار نوزاد میباشد و در پسران چهار برابر دختران مشاهده میگردد. این بیماری در هر نژاد، ملیت و مذهب دیده میشود.
اختلال طیف اوتیسم برای هر کودکی که به آن مبتلا باید متفاوت است. کلمه (طیف) به طیف گستردهای از اختلافات کودکان مبتلا به اختلال کیف اوتیسم اشاره دارد. این تفاوتها میتواند با توجه به سن و همچنین با گذشت زمان در کودک تغییر کند. تفاوتهای مربوط به اختلال طیف اوتیسم گاهی در سنین خردسالی دیده میشود، اما تا زمانی که خواستههای اجتماعی از تواناییهای کودک فراتر نرود، ممکن است که تفاوتها آشکار نشوند.
علت اوتیسم چیست؟
دانشمندان در تحقیقات علمی چند عامل تاثیرگذار در بروز این اختلال را معرفی کردهاند. مهمترین این موارد به شرح زیر است:
– وجود ژنهای خاصی در مجموعه کروموزومی مانند سندروم X شکننده، احتمال مبتلا شدن فرزند به اوتیسم را افزایش میدهد. چنین ژنهای در ذخیره ژنی والدین، سبب نقص در تکامل مغز و سیستم عصبی میشود.
– مصرف برخی داروها مثل واپوریک اسید و تالیدومید در دوران بارداری احتمال نقص در سیستم عصبی جنین را افزایش میدهد. بدین سبب مصرف هرگونه دارو در دوران بارداری بایستی تحت نظر پزشک باشد.
– سن بالای مادر در هنگام حاملگی یکی دیگر از فاکتورهای خطر در ارتباط با متولد شدن کودک مبتلا به اختلال اوتیسم است. احتمال وقوع جهش و ناهنجاریهای کروموزومی در مادران بالای 35 سال بیشتر است.
تشخیص اوتیسم
براساس اطلاعات منتشر شده در CDC که معتبرترین و بروزترین اطلاعات را در زمینهی اوتیسم ارائه میکند، هیچ آزمایش پزشکی مانند آزمایش خون و یا تصویربرداری و… برای تشخیص اختلال اوتیسم وجود ندارد، و متخصصان برای تشخیص اختلال اوتیسم به رفتار و سیر پیشرفت کودک بر اساس مایل استونهای استاندارد توجه میکنند. اوتیسم را در 18 ماهگی و در مواردی میتوان در ماههای پایینتر نیز تشخیص داد، اما تشخیص قطعی در سن 2 سالگی توسط یک متخصص آشنا به غربال و تشخیص اوتیسم اتفاق میافتد، ولی با این حال ممکن است تشخیص تا سن رفتن کودک به مدرسه به تعویق افتد و این تاخیر در تشخیص میتواند آسیبهای جبرانناپذیری را برای کودک به همراه داشته باشد.
تشخیص اوتیسم در دو مرحله صورت میگیرد:
غربالگری فرآیند رشد؛ غربالگری فرآیند رشد یک بررسی کوتاه مدت است که مشخص میکند آیا کودک مهارتهای اساسی را در زمان مشخص بدست آورده است و یا اینکه دچار تاخیر در آنهاست. در این فرآیند ارزیاب از والدین سوالاتی را میپرسد و در مواقعی نیز با بازی با کودک مهارتهای او و سطح یادگیری او را مورد بررسی قرار میدهد و همینطور کلام، رفتار و حرکت او را مورد سنجش قرار میدهد. این غربالگری بایستی در ماههای 9، 18 و 24 ماهگی صورت پذیرد. در سن 9 ماهگی غربال بایستی برای کودکانی که زودرس یا کموزن هستند و یا خواهر با برادر دارای اوتیسم دارند و یا وقفهای در فرآیند رشد آنها بوجود آمده الزاما صورت پذیرد. این فرآیند در کشور ما اکنون توسط پایگاههای بهداشت و پایگاههای دائم تشخیص اختلال اوتیسم تحت نظارت سازمان بهزیستی صورت میپذیرد و برای این منظور از تستهای MCHAT و ASQ نیز میتوان بهره گرفت. در صورتی که کودک در این غربال نشانهها و علائم نخستین اختلال اوتیسم را از خود نشان دادکه باعث نگرانی والدین و تردید متخصص میگردد، بایستی ارزیابی جامع تشخیصی نیز برای کودک صورت پذیرد.
ارزیابی جامع تشخیص اوتیسم:
این بررسی شامل ارزیابی دقیق کودک و مصاحبه با والدین است و میتواند شامل ارزیابی شنوایی، بینایی، حسی و حتی آزمایشات ژنتیک گردد. در این مرحله میتوان از تستهای استاندارد تشخیص اوتیسم شامل ADI-R و ADOS-G و گارس (GARS) استفاده نمود. در حال حاضر تست گارس و ADI-R در کشور ما و در مرکز اردیبهشت جهت تشخیص دقیق اوتیسم انجام میپذیرد.
راتر (1978) برای شناسایی کودکان اوتیسم چهار معیار زیر را پیشنهاد میکند:
– اختلال شدید در برقراری ارتباط با والدین، اعضای خانواده و دیگران.
– اختلال در رشد تکلم و زبان که ویژگیهای آن تکلم نامناسب یا تقلید کلمات و عبارات شنیده شده است.
– رفتارهای قالبی یا کلیشهای مانند حرکات تکراری بدن یا یا رفتارهای وسواسی مانند اینکه اسباب بازیها و وسایل خانه حتما باید به گونهای ویژه چیده شود و تغییر نکند.
علائم خاصی که نشان میدهد کودک باید برای اختلال طیف اوتیسم ارزیابی شود چیست؟
– تا 12 ماهگی هیچگونه صدا درآوردن، اشاره یا زبان بدنی نداشته باشد.
– تا 16 ماهگی هیچ کلمهای نگوید.
– در 24 ماهگی هیچ عبارات دو کلمهای نگوید.
– از دست دادن هرگونه مهارت زبان یا مهارت اجتماعی در هر سنی.
ترکیب معیارهای یاد شده سبب بروز رفتارهای عجیب و غریب در کودکان میشود که والدین و مربیان را دچار حیرت میسازد.
گالاگار و همگارش (1976) مطالعات موجود در خصوص کودکان اوتیسم را جمعبندی و شرح زیر خلاصه نمودهاند:
این کودکان به دلیل نقصهای شناختی اولیه در پردازش اطلاعات از ویژگیهای یادگیری خاصی برخوردارند. این نقصها با برنامهریزیهای آموزشی متوالی و تکاملی و همراه با محرکهای تقویتکننده و تشدیدشونده تا حدودی قابل ترمیم هستند.
برنامههای اموزشی اولیه را باید به کمک والدین یا جانشینان به عنوان مربی و از سالهای ابتدایی زندگی کودک آغاز کرد. توجه به این کودکان و تهیه و تنظیم برنامههای منناسب آموزشی برای آنان حق مسلم آنها است. به هرحال کودکان اوتیسم را میتوان آموزش داد و اجرای برنامه آموزشی برای آنان عملی و ممکن است.
اسکاپلر و بریستول (1980)، نتایج مطالعات در خصوص علت اوتیسم را به شرح زیر ارائه نمودهاند:
. معمولا علت رفتارهای عجیب و غریب این کودکان نامشخص و ناشناخته است.
. احتمالا یک علت ویژه و منحصر به فرد در خصوص اوتیسم وجود ندارد، بلکه دلایل متعددی دخیل است.
. یکی از علل اولیه این بیماری، غیر عادی بودن شکل مغز یا عدم تعادل مواد بیوشیمیایی مغز است که سبب اختلال در درک و فهم کودک میشود.
دورنما و راهکار درمانی:
حدود 10 درصد از مبتلایان به اوتیسم دارای مهارتهای خاص هستند که به آنها میتوان ساونت یا نابغه اطلاق نمود. مانند نقشی که داستان هافمن در مرد بارانی ایفا مینمود و به عنوان یک بزرگسال اتیستیک مهارت خاصی در محاسبات عددی داشت. این افراد دارای نبوغ در مواردی خاص هستند. و البته نمیتوان به طور قطع عنوان نمود که این 10 درصد فرد نابغه تماما در سطح یک اختلال طیف اوتیسم قرار دارند. برای مثال نوابغ اتیستیکی وجود دارند که برای نشان دادن توانمندیهای خود دائما به کنفرانسها و سمینارها یا دانشگاههای مختلف در آمریکا و اروپا دعوت میگردند و این افراد میتوانند با توانایی چشمگیری نبوغ خود را به دیگران معرفی کنند، اما همین افراد بایستی والدینشان بند کفشها یا کرواتشان را ببندد.
یکی از این نوابغ به خاطر اینکه چراغ کلید اسانسور هتل اقامتشان قرمز رنگ بود نه آبی رنگ در روز معارفه خود درگیر با رفتارهای تکراری شدیدی شده و نتوانسته بود تمام مدت در سمینار باقی بماند.
اما افراد مبتلا به اختلال طیف اوتیسم سطح یک اغلب در کیفیت بالایی از زندگی و با پشتیبانی کم باقی میمانند. این حمایت برای آنها معمولاً بهصورت رفتاردرمانی یا بازیدرمانی صورت میگیرد. هر دوی این رویکردها میتوانند به پیشرفت مهارتهای اجتماعی و ارتباطی کمک کنند. رفتار درمانی همچنین میتواند به رشد رفتارهای مثبتی که ممکن است به طور طبیعی ایجاد نشود کمک کند. برای این کودکان میتوانید از رویکرد درمانی TEACCH استفاده کنید. این رویکرد درمانی-آموزشی طیف اوتیسم میتواند به استقلال و خودانگیختگی فرد مبتلا به طیف اوتیسم کمک فراوانی کند و به همین خاطر است که اکنون این رویکرد در کشور آمریکا برای کودکان سطح یک بیشتر مورد استقبال قرار گرفته است. این رویکرد ساختمند میتواند کودک اتیستیک را برای رفتن به مدرسه آماده کند و پس از سنین مدرسه نیز به کودک اتیستیک سطح یک سیستمی دارای ساخت برای انجام امور روزمره ارائه میکند.
در کنار تمام این رویکردها و روشهای درمانی طیف اوتیسم میتوانید از رویکرد درمانی ABA و دنور نیز به نحو مؤثر کمک بگیرید. اما مراقب باشید که در این رویکرد خود انگیختگی و استقلال فردی کودک اتیستیک را نیز تامین کنید چراکه این شرط اصلی برای پیشرفت کودک اتیستیک سطح 1 است. این کودکان تقریبا از نظر عملکرد شناختی در زمان تحصیل مشکلی نداشته و به راحتی میتوانند مدارج تحصیلی را رد کنند اما از نظر رفتاری این سطح دارای مشکلات فراوانیاند.
برای نمونه یکی از مددجویانی که همیشه برای دریافت مشاوره به مرکز مراجعه مینمودند کودک اتیستیک سطح یکی داشتند که همیشه از عملکرد شناختی او راضی بودند. این کودک همیشه شاگرد اول مدرسه بود و بدون نیاز به مربی همراه که در آن زمان برای کودکان اتیستیک در اصفهان مرسوم بود به مدرسه میرفت و میتوانست تمام فعالیتها و تکالیف خود را انجام دهد، اما در کنار این موفقیت تحصیلی تحسین برانگیز، مشکلات رفتاری و اجتماعی عملکرد او را در مدرسه و خانه تحتالشعاع قرار میداد. او ممکن بود با دیگران درگیر شود، ممکن بود حرفهایی را سرکلاس بزند که موجب برخورد معلم با او میشد و در محیط خانه نیز بلوغ برای او دردسرساز شده بود و این عوامل بود که این کودک اتیستیک سطح 1 را نیازمند پشتیبانی حرفهای مرکز میکرد تا بتواند از این مشکلات گذر کند و خود را با شرایط سازگار سازد.
- سرکار خانم آسنا اجاقی
مهسا 9 دی 1403
ممنون که جامعه را نسبت به این اختلال آگاه میکنید.
توران 22 دی 1403
باتشکر از خانم دکتر برای نشر این آگاهی ....
مریم 13 اسفند 1403
کاش آگاهی مردم جامعه نسبت به این بموضوع بیشتر بیشتر بشه. که بخاطر سرو صدای بچه تو اتوبوس مادرش رو سرزنش نکنن